عمومی·مقررات بینالمللی·سازمان ملل
منشور جهانی تربیت بدنی و ورزش سازمان ملل مصوب 1978
منشور بینالمللی تربیت بدنی و ورزش یونسکو، مصوب بیستمین اجلاس کنفرانس عمومی در پاریس، ۲۱ نوامبر ۱۹۷۸ — سندی که ورزش را نخستین بار بهعنوان یک حق بنیادین اعلام کرد.
| تصویب | ۲۱ نوامبر ۱۹۷۸ (۳۰ آبان ۱۳۵۷) — کنفرانس عمومی یونسکو، پاریس |
| مرجع | سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) |
| مبنای اعلامی | منشور ملل متحد و اعلامیه جهانی حقوق بشر |
این منشور چه چیزی را اعلام میکند؟
دیباچه منشور، پیوند خود را با اسناد بنیادین حقوق بشر صریح میکند: یادآوری میکند که ملتها در منشور ملل متحد ایمان خود را به حقوق بنیادین بشر و به کرامت و ارزش انسان اعلام کردهاند، و از همینجا نتیجه میگیرد که دسترسی به تربیت بدنی و ورزش باید برای همه تضمین شود.
منشور در پی وضع مقررات فنی نیست؛ اصولی را اعلام میکند که سیاستگذاری ورزشی دولتها باید بر آنها استوار باشد: دسترسی همگانی بدون تبعیض، جایگاه تربیت بدنی در نظام آموزشی، آموزش کادر شایسته، فراهمبودن تأسیسات و تجهیزات، و حمایت از پژوهش.
ورزش بهمثابه حق
مهمترین سهم این منشور، تغییر جایگاه ورزش در ادبیات حقوقی است. پیش از آن، ورزش موضوع سیاست فرهنگی یا بهداشتی شمرده میشد؛ این سند آن را در شمار حقوق بنیادین قرار داد و بر عهده دولتها تکلیف ایجاد امکان دسترسی گذاشت.
پیامد عملی این چارچوب آن است که محرومیت گروهی از جمعیت — بر پایه جنسیت، ناتوانی، یا موقعیت اقتصادی و جغرافیایی — از دسترسی به ورزش، نه یک کاستی اداری بلکه موضوعی قابل طرح در زبان حقوق است. منشور، پایهای است که اسناد بعدی یونسکو و برنامههای ورزش برای همه بر آن بنا شدهاند.
این سند برای چه کسانی اهمیت دارد؟
برای سیاستگذار ورزشی، پژوهشگر و وکیلی که در پروندههای مربوط به دسترسی و تبعیض کار میکند، این منشور مبنای هنجاری در سطح بینالمللی است — بهویژه در موضوعهایی مانند حق مشارکت زنان و افراد دارای معلولیت در ورزش.